Ses dediğimiz olgu,hareketin meydana getirdiği bir üründür.Hareket eden her hangi bir madde havada titreşimler oluşturur,bu titreşimler duyma duyumuz tarafından algılanır.

Sesin oluşması için ses+iletken madde+işitme organı ve beyin gerekmektedir.

Ses dalgaları her türlü iletkenler maddeler üzerinde değişik hızlarla yol almaktadır.Sesin havadaki hızı,saniyede yaklaşık 332 metredir.

Bir sesin,ses olarak algılanabilmesi için,dalgaların iletken bir ortamda kulağa ve oradanda işitme merkezine ulaşması gerekmektedir.Bu durumda sesten söz edilebilmesi için,ses kaynağı,iletken ortam,kulak ve beyin'in olması gerekmektedir.Bu saydıklarımızdan herhangi bir tanesinin yokluğu sesin algılanamamasına neden olur.

Resim 1 a

Resim 1 a'da görüldüğü gibi kulak yapısı ve sesin işitme kanalından sonra ulaştığı birimler görülmektedir.

Resim 1 b'da görünen ise kulağın üç bölümünü oluşturan bölgelerdir, bunlar;

1. Dış kulak
2. Orta kulak
3. İç kulak

Resim 1 b

Müzik Sesleri;

Müzikte kullanılan sesler düzenli titreşimler gösteren seslerdir,bu seslerin belirli bir yüksekliği ve alçaklığı bulunmaktadır.Titreşimler düzensizse 'gürültü' adını verdiğimiz rahatsızlık verici sesler oluşmaktadır.

Bir trafik gürültüsü ile,dinlediğimiz rahatlatıcı bir klasik müzik arasındaki fark buna en iyi örnektir.

Sesin Teorisi;

Ses konusunu biraz daha incelememiz gerekirse ortaya sesin oluşma sahnesinini anlatan örneklerle karşılaşmamız gerekir,bu durumu daha iyi algılamak için aşağıdaki konulara göz atmakta yarar olduğunu düşünmekteyim.

Sıkıştırma Dalgaları;

Dalgalar,uzun bir helezonik yayla,yayın ucundaki bazı sargıları sıkıştırmak ve serbest bırakmak suretiyle elde edilebilir.Yayın parçaları ritmik olarak ileri geri hareket ederler.Bazen,dalgadaki maddesel parçacıklar birlikte sıkıştırılmış olur. Bazen de bunlar daha uzağa doğru hareket ederler.Bu türdeki bir dalgaya sıkıştırma dalgası adı verilir (Resim 1c).

m<(<(<(<(<(<(<(<(<(<("

Resim 1 c. Helezonik bir yayda sıkıştırma dalgasının meydana gelişi.

Bir sıkıştırma dalgasında madde,dalganın titreşim doğrultusunda titreşim yapar. Bir ses dalgası sıkıştırma dalgasına örnektir.Böyle bir dalgaya boyuna dalga denir.

Helezonik bir yayda bir dalganın ilerlemesi sırasında bir kısım sıkışır ve diğer bir kısım ise gevşer.Yay sargılarının sıkıştığı bölgeye sıkışma alanı denir.Yay sargılarının gevşediği yerlere ise atma alanı denir.Yayın tümü, dalga yay boyunca ilerlerken ileri geri hareket eder.

Ses dalgaları, boyuna dalgalar olup, sıkıştırma dalgaları ile de temsil edilebilir. Dalganın üstte kalan kısmı sıkışmayı,altta kalan kısmı ise gevşemeyi gösterir. Sıkıştırma dalgalarının dalga boyu,bir sıkışmadan diğerine olan uzaklık olarak tanımlanabilir (Resim.1d).

Sıkıştırma

f^---- dalga boyu --- ►]

Gevşeme

Resim 1d. Ses dalgasının bir sıkıştırma dalgasıyla temsili.

Ses dalgaları,bir zil veya bir ses çatalı gibi bir kaynağın titreşimi ile ortaya çıkar.

Bir kişi konuştuğu zaman, ses tellerinin titreşimi ile ses dalgaları oluşur.Ses dalgaları titreşim ile ortaya çıkan sıkıştırma dalgalarıdır.Ses dalgaları hava veya diğer maddesel ortamlarda hareket edebilir.Ses dalgaları boşlukta hareket edemez.Ses kaynaklarından çıkan ses dalgaları kulak veya diğer gereçlerle duyulabilir.

Farklı frekanslardaki ses dalgaları farklı dalgaboylarına sahiptirler.Frekans artarken, dalgaboyu azalır.Etrafımızda bir çok ses dalgaları vardır. Bunlardan bazılarını duyamayız.Çoğu kimse frekansları 20 ile 20.000 arasında olan ses dalgalarını duyabilir.Bu frekans aralığının üstünde olan seslere ses ötesi (ultrasonik) denir. Ultrasonik sesler insanlar tarafından duyulamaz. Bazı hayvanlar, örneğin bir köpek frekansları 25.000'e varan sesleri işitebilir.

Ses boşlukta veya uzayda ilerleyemez. Sesin yol alabilmesi için bir ortam gereklidir. Ses dalgaları, madde parçacıklarının ileri geri hareketleri olan titreşimler ile meydana gelirler. Ses dalgaları, katılarda sıvı ve gazlara göre daha hızlı hareket ederler.

Sesin havadaki yayılma hızı 332 m/s dir.Ses,sıcak havada soğuk havaya nazaran daha hızlı hareket eder.Sıcaklıktaki bir derece artışa karşın 0,6 m/s lik bir hız artışı görülür.20°C de ses, havada 344 m/s hızla hareket eder.Bazı ortamlarda sesin yayılma hızı Resim-1e'de görülmektedir.

Sesin hızı, bir ses dalgasının dalgaboyunu hesaplamakta kullanılabilir. Dalgaboyunu bul-mak için, hızı frekansa bölmek gerekir.

Denklem şöyledir:

• Hız / Freakans = Dalga Boyu
• = V / F

Yazan: Orhan Ümmetler